Πρόκειται για μια διαταραχή με ποσοστό εμφάνισης 2% ανεξαρτήτως φύλου που αρχίζει στην εφηβεία ή νωρίς στην ενήλικη ζωή, ενώ μπορεί  να εμφανιστεί και στην παιδική ηλικία. Το βασικό χαρακτηριστικό της (και κριτήριο διάγνωσης) είναι οι επαναλαμβανόμενοι ψυχαναγκασμοί ή/και καταναγκασμοί, που είναι αρκετά σοβαροί ώστε να προκαλούν υποκειμενική ενόχληση, να καταναλώνουν περισσότερο από μία  ώρα την ημέρα από τον προσωπικό χρόνο ή να προκαλούν σημαντική έκπτωση της λειτουργικότητάς του ατόμου.

Συμπτώματα

Σύμφωνα με το DSM-IVoι ψυχαναγκασμοί αφορούν επίμονες ιδέες, σκέψεις, παρορμήσεις ή εικόνες που το άτομο τις βιώνει ως εισβολή ή ως ακατάλληλες και του προκαλούν έντονο άγχος/δυσφορία. Οι σκέψεις, οι παρορμήσεις ή οι εικόνες δεν είναι απλώς υπερβολικές ανησυχίες για πραγματικά προβλήματα της ζωής. Το άτομο αναγνωρίζει ότι οι ψυχαναγκαστικές σκέψεις, παρορμήσεις ή εικόνες είναι προϊόν του μυαλού του και προσπαθεί να τις αγνοήσει/καταστείλει ή να τις εξουδετερώσει με κάποια άλλη σκέψη ή πράξη. Συχνά παραδείγματα ψυχαναγκασμών είναι οι σκέψεις μόλυνσης (μήπως το άτομο μολύνθηκε από την χειραψία), αμφιβολίας (αν κλείδωσε την πόρτα ή έσβησε το διακόπτη της κουζίνας), τάξης/τακτοποίησης (δυσφορία αν τα αντικείμενα δεν είναι συμμετρικά τακτοποιημένα), παρορμήσεις επιθετικότητας ή βίας (π.χ. να σκοτώσει το παιδί του/της) ή επαναλαμβανόμενες εικόνες/φαντασιώσεις (πχ. επαναλαμβανόμενες πορνογραφικές εικόνες).

Συνήθως το άτομο προσπαθεί να αντιμετωπίσει τους ψυχαναγκασμούς με καταναγκασμούς. Οι τελευταίοι αφορούν επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές (πλύσιμο χεριών, έλεγχος, τακτοποίηση) ή νοητικές πράξεις (επανάληψη λέξεων σιωπηλά, προσευχή, καταμέτρηση). Το άτομο υποκύπτει στους καταναγκασμούς καθώς νιώθει υποχρεωμένο να τους εκτελέσει για να αντιμετωπίσει τους ψυχαναγκασμούς που αναφέραμε παραπάνω. Οποιαδήποτε προσπάθεια αντίστασης στην εκτέλεση των καταναγκασμών συνοδεύεται από έντονο άγχος. Ετσι λοιπόν τα άτομα με ψυχαναγκασμούς μόλυνσης μπορεί να προκαλέσουν δερματικούς ερεθισμούς από το υπερβολικό πλύσιμο των χεριών τους, ενώ εκείνοι με ψυχαναγκασμούς αμφιβολίας μπορεί να επιστρέφουν στο σπίτι ξανά και ξανά προκειμένου να διαπιστώσουν αν κλείδωσαν την πόρτα κ.ο.κ

Πορεία διαταραχής-θεραπεία

Η έναρξη της Ψ.Κ.Δ είναι βαθμιαία και η πορεία της είναι συνήθως χρόνια ενώ χαρακτηρίζεται από υφέσεις και εξάρσεις. Η Ψ.Κ.Δ. συνυπάρχει συχνά με αγχώδεις διαταραχές, διαταραχές προσωπικότητας και κατάθλιψη. Η θεραπεία της ΨΚΔ μέχρι πρόσφατα ήταν δύσκολη. Ωστόσο τα τελευταία χρόνια ο συνδυασμός της ψυχοθεραπείας και ορισμένων φαρμάκων έχει επιφέρει καλά αποτελέσματα σε άτομα με Ψ.Κ.Δ. Εκτιμάται πως το 80% περίπου αυτών που εμφανίζουν τη διαταραχή αποκαθίστανται είτε πλήρως είτε έχουν σημαντική μείωση των  συμπτωμάτων τους. Όσο νωρίτερα ξεκινήσει μια κατάλληλη θεραπεία τόσο καλύτερα είναι συνήθως τα αποτελέσματά της.

Το σημαντικότερο θέμα είναι να αναγνωρίσει το άτομο τα συμπτώματα, να ξεπεράσει την ενδεχόμενη άρνηση που πιθανότατα αισθάνεται προκειμένου να μπορέσει να επισκεφεί τον ειδικό και να ξεκινήσει τη θεραπεία του. Το οικογενειακό και φιλικό περιβάλλον μπορεί να βοηθήσει προς αυτήν την κατεύθυνση.

Πουλημενέα Γεωργία

Κλινική Ψυχολόγος – Ψυχολόγος Υγείας

MSc in Clinical Psychology and Mental Health

 

Γραφείο Αθήνας: Λ. Αλεξάνδρας 158Α (μετρό Αμπελόκηποι), Τ.Κ. 11471

Τηλέφωνο: 6978798298